درمان آسیب‌های نخاعی با سلول‌های بنیادی؛ از تحقیقات علمی تا واقعیت

سیستم عصبی مرکزی انسان، شامل مغز و طناب نخاعی، یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال حساس‌ترین ساختارهای فرماندهی بدن است. آسیب یا ضایعه نخاعی (Spinal Cord Injury) زمانی رخ می‌دهد که به دلیل یک ترومای فیزیکی (مانند تصادفات رانندگی، سقوط یا آسیب‌های ورزشی) و یا بیماری‌های خاص، بافت طناب نخاعی دچار پارگی، له‌شدگی یا فشردگی شود. این اتفاق باعث اختلال یا قطع کامل ارتباط سیگنال‌های عصبی بین مغز و اندام‌های پایین‌تر از سطح آسیب‌دیدگی می‌شود که نتیجه آن بروز فلج حسی و حرکتی است.

اما سوالی که برای بسیاری از بیماران و خانواده‌های آن‌ها مطرح می‌شود این است: چرا درمان قطع نخاع یا آسیب‌های شدید نخاعی تا این حد دشوار و زمان‌بر است؟

پاسخ به این سوال در ماهیت متفاوت سیستم عصبی پنهان است. برخلاف بافت‌هایی مانند پوست یا استخوان که پس از آسیب دیدن به سرعت شروع به تکثیر و ترمیم خود می‌کنند، سلول‌های سیستم عصبی مرکزی (نورون‌ها) به طور طبیعی فاقد توانایی بازسازی خودکار هستند. علاوه بر این، پس از وقوع آسیب نخاعی، بدن با دو چالش بیولوژیک بسیار بزرگ روبرو می‌شود:

1.مرگ سلولی ثانویه و التهاب: بلافاصله پس از ضربه اولیه، یک واکنش التهابی بسیار شدید در ناحیه نخاع شکل می‌گیرد. این التهاب، مواد شیمیایی سمی آزاد می‌کند که باعث از بین رفتن سلول‌های عصبی سالمی می‌شود که از ضربه اولیه جان سالم به در برده بودند. 

2.تشکیل سد فیزیکی (اسکار گلیال): سیستم ایمنی بدن برای جلوگیری از گسترش آسیب، بافتی به نام اسکار گلیال (Glial Scar) در محل ضایعه ایجاد می‌کند. اگرچه این واکنش برای محافظت از نخاع ضروری است، اما این بافت مانند یک دیوار سیمانی ضخیم عمل کرده و به طور کامل جلوی رشد مجدد رشته‌های عصبی (آکسون‌ها) و اتصال دوباره آن‌ها را می‌گیرد.
به همین دلیل است که روش‌های سنتی مانند جراحی یا فیزیوتراپی، بیشتر بر کنترل شرایط بیمار و جلوگیری از بدتر شدن اوضاع تمرکز دارند تا بازسازی بافت. غلبه بر این محیطِ خشن و غیرقابل ترمیم، نیازمند یک رویکرد کاملاً نوین بود؛ رویکردی که بتواند سلول‌های جدید را جایگزین کرده و این دیوار مسدودکننده را بشکند. دقیقاً در همین نقطه است که پای سلول درمانی و پزشکی بازساختی به میان می‌آید.