- چرا دیسک کمر و درد پای چپ یا راست با هم همراه می‌شوند؟
- علائم دیسک کمر، سیاتیک و بیحسی پا
- روش‌های تشخیص و درمان بدون جراحی
- تزریق اپیدورال و زمان نیاز به جراحی
دکتر ملیحه خسرومنش
فلوشیپ تخصصی درد · ساختمان پزشکی مایسل
محتوای این مقاله درباره دیسک کمر و درد پای چپ، علائم، تشخیص و گزینه‌های درمان غیرجراحی آن، با نگاه تخصصی دکتر ملیحه خسرومنش، دارای فلوشیپ تخصصی درد در ساختمان پزشکی مایسل، تنظیم شده است. اگر درد کمر و پا، بیحسی یا ضعف پا دارید، ارزیابی در کلینیک درد مایسل به انتخاب مسیر درمان مناسب کمک میکند. برای آشنایی با درمان‌های غیرجراحی، صفحه درمان دیسک کمر بدون جراحی را هم ببینید.
- فلوشیپ تخصصی درد
- دیسک کمر
- سیاتیک و درد پا
پس از ثبت فرم، همکاران پذیرش مایسل برای هماهنگی نوبت با شما تماس می‌گیرند.
دیسک کمر چیست و چرا باعث درد کمر و پا میشود؟
فتق دیسک به مرور زمان و در اثر روند طبیعی افزایش سن که موجب فرسودگی دیسک‌ها میشود، بروز میکند و در ادامه منجر به دیسک کمر و درد پای چپ و یا پای راست میشود. با بالا رفتن سن، دیسک‌های ستون فقرات انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند و حتی در اثر حرکات جزئی مانند خم شدن یا چرخش، ممکن است دچار پارگی یا گسیختگی شوند. در بیشتر موارد، افراد علت دقیق ابتلای خود به فتق دیسک را نمی‌دانند. گاهی اوقات، بلند کردن اجسام سنگین با استفاده از عضلات کمر (به‌جای عضلات پا و ران) میتواند منجر به فتق دیسک شود. چرخش یا پیچش بدن هنگام بلند کردن اجسام نیز میتواند عامل بروز این عارضه باشد. در موارد نادر، زمین خوردن یا وارد شدن ضربه به کمر ممکن است علت آن باشد. فتق دیسک معمولاً در ناحیه کمر رخ می‌دهد، اما ممکن است در گردن نیز ایجاد شود. علائم بیماری به محل قرارگیری دیسک و اینکه آیا به عصب مجاور فشار می‌آورد یا خیر، بستگی دارد. در بیشتر موارد، فتق دیسک تنها یک طرف بدن را درگیر میکند. برای مثال فتق دیسک در ناحیه کمر ممکن است باعث درد در کمر، باسن، ران و ساق پا شود و حتی ممکن است درد به کف پا نیز سرایت کند.
فرسودگی دیسک‌ها و کاهش انعطاف‌پذیری آن‌ها
با عضلات کمر به‌جای عضلات پا و ران
هنگام بلند کردن اجسام
در موارد نادر
دیسک کمر و درد پای چپ
دیسک کمر بین دو بدنه مهره قرار دارد و در پشت بدنه مهره‌ها و دیسک‌ها، نخاع و اعصاب جای گرفته‌اند. اعصاب پاها از نخاع و ریشه‌های عصبی آن شروع می‌شوند، این اعصاب در امتداد کانال مرکزی نخاع حرکت کرده و سپس از فضایی به نام «فورامن» یا سوراخ بین‌مهره‌ای که میان دو مهره قرار دارد، خارج می‌شوند. هنگامی که دیسک دچار فتق (بیرونزدگی) میشود، ممکن است به عصبی که در کانال مرکزی پایین می‌آید یا عصبی که از فورامن خارج میشود فشار وارد کند؛ این فشار میتواند موجب انتشار درد به سمت پایین و داخل پا شود.
زمانی که این اعصاب هنوز درون کانال نخاعی هستند، نام‌گذاری آن‌ها بر اساس سطح دیسکی است که در مجاورت آن قرار دارند. برای مثال، عصب L5 در کانال مرکزی و در سطوح L4-5 (و بالاتر) پایین می‌آید و سپس در سطح دیسک میان مهره‌های L5 و S1 از فورامن خارج میشود. (S1 نخستین مهره بخش خاجی یا ساکرال ستون فقرات است). پس از خروج از کانال در سطوح مهره‌ای، این اعصاب با یکدیگر ترکیب شده و اعصاب مشخصی را تشکیل می‌دهند؛ مانند عصب سیاتیک که از ریشه‌های عصبی L4، L5، S1، S2 و S3 ساخته شده است. بنابراین، اگر هر یک از این اعصاب در نزدیکی ستون فقرات تحت فشار قرار گیرند، بیمار ممکن است در مسیر عصب سیاتیک در پا احساس درد کند (وضعیتی که به نام سیاتیک شناخته میشود).
| اصطلاح | توضیح |
|---|---|
| فورامن | سوراخ بین‌مهره‌ای میان دو مهره که اعصاب از آن خارج می‌شوند |
| عصب L5 | در کانال مرکزی و در سطوح L4-5 (و بالاتر) پایین می‌آید و در سطح دیسک L5 و S1 از فورامن خارج میشود |
| S1 | نخستین مهره بخش خاجی یا ساکرال ستون فقرات |
| عصب سیاتیک | از ریشه‌های عصبی L4، L5، S1، S2 و S3 ساخته شده است |
| سیاتیک | احساس درد در مسیر عصب سیاتیک در پا، وقتی یکی از این اعصاب نزدیک ستون فقرات تحت فشار باشد |
با این حال، دیسک کمر و درد پای چپ و یا دیسک کمر و درد پای راست اغلب در بیمارانی که دچار فتق دیسک کمر شده‌اند، بروز میکند. دلیل آن این است که فتق دیسک کمر معمولاً باعث آسیب به ناحیه کمر شده و به برخی از اعصاب ستون فقرات صدمه می‌زند. در نتیجه، این وضعیت موجب التهاب اعصاب شده و سیگنال‌های درد را به سمت پایین و به درون پا منتقل میکند. علاوه بر درد، سایر علائم شایعی که ممکن است تجربه کنید عبارت‌اند از:
- بیحسی پا.
- احساس گزگز (مورمور شدن).
- ضعف عضلات پا.
علائم دیسک کمر و درد پای چپ / درد دیسک کمر چگونه است؟
عوامل متعددی، از جمله آستانه درد، التهاب و توانایی سازگاری بدن، در تنوع علائم میان افراد دارای مشکلات دیسکی مشابه مثل دیسک کمر و درد پای چپ نقش دارند. علائم بیماری دیسک کمر بسته به محل بیرونزدگی دیسک و ریشه عصبی که تحت فشار قرار گرفته است، متفاوت است. در ادامه شایع‌ترین علائم این بیماری عبارت‌اند از:
این درد ممکن است با حرکت، سرفه، عطسه یا ایستادن طولانیمدت تشدید شود.
دردی که از ناحیه کمر یا باسن شروع شده و به سمت پایین پا، تا ساق یا مچ پا و کف پا امتداد می‌یابد و منجر به دیسک کمر و درد شست پا نیز میشود.
بعضی از بیماران مبتلا به بیرونزدگی دیسک کمر ممکن است علائمی را تجربه نکنند، که به این وضعیت "فتق دیسک بدون علامت" گفته میشود، زیرا وجود ناهنجاری‌های دیسک در تصویربرداری با وجود یا شدت علائم ارتباطی ندارد. عوامل زیادی در بروز این علائم نقش دارند، از جمله آستانه‌های مختلف درد، زیرا تغییرات فردی در درک درد میتواند بر علامت‌دار شدن دیسک فتق‌شده تأثیر بگذارد.
دیسک کمر چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص به‌موقع فتق دیسک کمر و انتخاب درمان مناسب میتواند به کاهش درد بیمار کمک کند. فتق دیسک سبب فشار بر رباط طولی و التهاب موضعی میشود که در نتیجه‌ی آن، بافت‌ها تحریک شده و منجر به دیسک کمر و درد پای چپ، درد پای راست یا دیسک گردنی میشود. برای تشخیص دیسک کمرعلاوه‌بر بررسی کامل سوابق پزشکی و معاینه فیزیکی، ممکن است یک یا چند مورد از آزمایش‌های مختلفی مثل عکس‌برداری با اشعه ایکس، ام‌آر‌آی (MRI)، میلوگرام (Myelogram)، سی‌تی اسکن (CT scan)، الکترومیوگرافی (EMG) و دیسکوگرام (Discogram) برای شما انجام شود.
- عکس‌برداری با اشعه ایکس
- ام‌آر‌آی (MRI)
- میلوگرام (Myelogram)
- سی‌تی اسکن (CT scan)
- الکترومیوگرافی (EMG)
- دیسکوگرام (Discogram)
درمان دیسک کمر و درد پای چپ بدون جراحی
پیش از آنکه جراحی مد نظر قرار گیرد، گزینه‌های درمانی متعددی برای درمان دیسک کمر و درد پای چپ (درمان دیسک کمر و درد پای راست) وجود دارد؛ از جمله کاهش وزن، برنامه فیزیوتراپی (که ممکن است شامل توصیه‌هایی برای اصلاح نحوه انجام فعالیت‌ها باشد)، داروهای مسکن و یا تزریق استروئید اپیدورال.
میتواند به کاهش فشار مضاعف بر ناحیه کمر و کاهش التهاب کلی بدن بیمار کمک کند؛ در حالی که یک برنامه فیزیوتراپی اصولی، شرایط را برای ترمیم دیسک فراهم آورده و موجب بهبود بیومکانیک و افزایش قدرت عضلانی میشود.
استفاده از داروهای مسکن نیز برای درمان دیسک کمر و درد پای چپ اغلب مفید است. برای مثال، داروهای ضدالتهاب به کاهش التهاب کمک می‌کنند و داروهای شل‌کننده عضلانی در کاهش اسپاسم‌های عضلانی ناشی از فتق دیسک مؤثرند.
پزشک ممکن است برای کمک به تسکین درد، فیزیوتراپی را پیشنهاد کند. فیزیوتراپیست میتواند حرکات کششی و تمریناتی را به شما آموزش دهد که به تقویت عضلات مرکزی بدن (عضلات تنه)، کاهش درد و تسهیل حرکت شما کمک می‌کنند. اغلب، فیزیوتراپی (چه به تنهایی و چه همراه با داروهای مسکن) میتواند با کاهش درد و بهبود عملکرد، به بیمار کمک کند تا احساس بهتری داشته باشد.
امروزه استراحت مطلق و طولانیمدت برای بهبود فتق دیسک توصیه نمی‌شود. در واقع، بی‌تحرکیِ بیش‌ازحد میتواند عضلاتِ حامی ستون فقرات را ضعیف کرده و به خشکی مفاصل دامن بزند. در عوض، بهتر است در صورت توانایی، به پیاده‌روی‌های کوتاه و انجام حرکات روزانه و ملایم بپردازید.
همچنین، لازم است در دوران بهبودی از انجام برخی فعالیت‌ها، مانند بلند کردن اجسام سنگین، حرکات چرخشی و خم شدن از ناحیه کمر، پرهیز کنید. این حرکات می‌توانند وضعیت فتق و یا دیسک کمر و درد پای چپ را تشدید کرده و فشار بر ریشه عصبیِ درگیر را افزایش دهند. هدف این است که در محدوده‌ای که برایتان راحت است فعال بمانید، نه اینکه با وجود درد شدید به فعالیت ادامه دهید؛ چرا که درد شدید میتواند هشداری برای توقف فعالیت و مشورت با متخصص باشد.
- پیاده‌روی‌های کوتاه
- حرکات روزانه و ملایم
- فعال ماندن در محدوده‌ای که برایتان راحت است
- بلند کردن اجسام سنگین
- حرکات چرخشی
- خم شدن از ناحیه کمر
- ادامه فعالیت با وجود درد شدید
تزریق‌های درمانی برای کاهش درد ناشی از دیسک کمر
زمانی که درد بسیار شدید میشود به‌ویژه درد عصبی که ناشی از فتق دیسک بوده و به پا انتشار می‌یابد و منجر به دیسک کمر و درد پای چپ میشود و به فیزیوتراپی و داروها پاسخ نمی‌دهد، تزریق استروئید اپیدورال میتواند بسیار کارساز باشد. مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از تزریق‌های اپیدورال منجر به کاهش چشمگیر درد و بهبود عملکرد میشود. اگرچه تزریق‌های اپیدورال نسبت به روش‌های جراحی تهاجمی‌تر ایمن‌تر هستند، اما ممکن است عوارضی نیز به همراه داشته باشند. این عوارض شامل بروز درد جدید، تشدید درد، خونریزی، سردرد، واکنش نامطلوب به داروی تزریق‌شده و یا در موارد بسیار نادر، عفونت یا آسیب عصبی است. برای بسیاری از بیماران، ترکیبی از روش‌های درمانی شامل دارو، فیزیوتراپی و تزریق اپیدورال، بهترین نتایج را به همراه دارد.
| موضوع | توضیح |
|---|---|
| چه زمانی؟ | درد بسیار شدید، به‌ویژه درد عصبی منتشر به پا که به فیزیوتراپی و داروها پاسخ نمی‌دهد |
| نتیجه در مطالعات | کاهش چشمگیر درد و بهبود عملکرد |
| ایمنی | ایمن‌تر از روش‌های جراحی تهاجمی‌تر |
| عوارض احتمالی | درد جدید، تشدید درد، خونریزی، سردرد، واکنش نامطلوب به داروی تزریق‌شده؛ در موارد بسیار نادر عفونت یا آسیب عصبی |
| بهترین نتیجه | ترکیبی از دارو، فیزیوتراپی و تزریق اپیدورال برای بسیاری از بیماران |
چه زمانی ممکن است به جراحی دیسک کمر (فتق دیسک) نیاز پیدا کنم؟
در ۹ نفر از هر ۱۰ نفر، مشکل فتق دیسک خودبه‌خود یا با روش‌های درمانی غیرجراحی بهبود می‌یابد. اگر سایر درمان‌ها علائم شما را تسکین ندهند، ممکن است پزشک یا متخصص مربوطه جراحی را توصیه کند. تکنیک‌های جراحی متعددی برای کاهش فشار روی نخاع و اعصاب وجود دارد.
در موارد نادر، پارگی شدید دیسک ممکن است به اعصاب مثانه یا روده آسیب برساند؛ وضعیتی که ممکن است نیازمند جراحی اورژانسی باشد. در موارد غیر اورژانسی، زمانی که سایر درمان‌ها مؤثر واقع نشوند، جراحی فتق دیسک به عنوان یک گزینه درمانی مطرح میشود.
سوالات متداول
چگونه درد دیسک کمر و پای چپ را کاهش دهیم؟
در بیشتر موارد، درد ناشی از بیرونزدگی دیسک بهمرور زمان برطرف میشود. برای کاهش درد در دوران بهبودی، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
اگر دردی که تحمل میکنید زیاد است، میتوانید یک تا سه روز استراحت کنید؛ اما دقت کنید که استراحت طولانیمدت ممکن است شما را دچار خشکی و گرفتگی عضلات کند همچنین میتوانید از مسکنهای بدون نسخه، مانند ایبوپروفن یا استامینوفن، استفاده کنید.
عوارض احتمالی بیماری دیسک کمر چیست؟
بیماری دیسک کمر میتواند باعث درد کمر و پا شود که در فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد میکند. این بیماری ممکن است منجر به ضعف یا بیحسی پا و مشکلاتی در کنترل دفع ادرار و مدفوع شود.
برای پیشگیری از بیماری دیسک کمر چه کارهایی می‌توانم انجام دهم؟
حفظ وزن مناسب، انجام ورزش منظم و رعایت وضعیت بدنی صحیح (حالت درست نشستن و ایستادن) میتواند خطر ابتلا به بیماری دیسک کمر را کاهش دهد. همچنین، استعمال دخانیات خطر فتق دیسک را افزایش می‌دهد و باید ترک شود.
سخن پایانی
بیماری دیسک کمر ممکن است زمانی رخ دهد که دیسکی در ناحیه پایینی ستون فقرات (کمر) دچار بیرونزدگی یا فتق شود و از فضای بین مهره‌های استخوانی بیرون بزند. این بیماری موجب درد در ناحیه کمر، دیسک کمر و درد پای چپ و همچنین ضعف میشود؛ علائمی که با حرکت و فعالیت تشدید می‌یابند. نخستین گام در درمان، کاهش درد و جلوگیری از خطر آسیب بیشتر به ستون فقرات است. در صورتی که روش‌های درمانی غیرجراحی مؤثر واقع نشوند، ممکن است انجام جراحی مد نظر قرار گیرد.